TÜRK KÜLTÜRÜ VE MİTOLOJİSİ: Avrasya Kaya Resimlerinde [Konuk: Halil Can Akgün]

Malzeme çok az.

Haliyle düz yüzeyli görkemli kayalar gördükleri zaman üzerlerine artık o an ne hissediyorlarsa,

ne yaşadılarsa, ne düşünüyordularsa veya inanç biçimleri, toplumsal yapıları neyse

Bunu yönelik çizimler yapıyorlar ve bu resimler bir türlü aslında kolektif hafıza hani ilkel sanat gibi de düşünülmemeli.

İnsanlar ilk etapta ilkel sanat olarak düşünüyorlar bunları.

Yazının olmadığı dönemlerde insanlar dünyayı kayaya nakşe ederek sonraki kuşaklara bir şeyler bırakmak amacıyla aslında bir tasavvur aleti olarak kullanıyorlar.

Netice itibariyle burada bazı kültürler de oluşmaya başlıyor.

Yani işte Afenasyova, Okuney, Ulağan Zook, Botay kültürleri, Kura Arakses kültürleri, Yanlaya kültürleri tabii bunların bu coğrafları birbirinden hepsinin çok farklı.

Sintashkalar, Peskrovkalar, Andronova, Subranova, Katopkom kültürü sayacağım biraz da arkadaşlar.

Bazılarını biliyorsunuz Deerstone en sevdiklerimizdir.

Arshan kültürlü, Çamurçek, Glaz...

Deerstone kültürü dediğimiz şey...

Geyik taş kültürü olarak çığırıyor değil mi?

Geyiktaş.

Evet, geyik taşlar.

Şimdi bu kültürlerin belli başlı ayrımları vardır.

Hani bazılarında kurgan gömütlerini görürüz, bazılarında antropomorfik çizimleri daha yoğun görürüz.

İnsan biçimli çizimleri, kozmik petroglükler görürüz.

Bu meşhur Oz tamgası vardır ya, Gamalı Hacı.

Bunun gibi şeyler mesela.

Bazılarında at arabalarını, atları daha yoğun görürüz.

Bazılarında dağ keçilerini, bazılarında giyikleri vesaire.

Bu bölgesel olarak lokasyona göre değişiyor bunlar.

Güneşin biçimleri değişebiliyor.

Örneğin güneş çizimleri.

Haliyle buradan da etno sembol çıkarabiliyoruz.

Örneğin bir dağ keçisi formu düşünün.

Bu dağ keçisinin bazı dağ keçilerinin boynuzları sabit bir şekilde belli bir bölgede kuyruğa kadar uzanıyor.

Bazılarında ise belinin üst sırt kısmının ortasına kadar uzanıp içeriye spiral yapılıyor.

Sibirya'da örneğin.

Sibirya dışında bunu görmek çok nadir karşımıza çıkıyor.

Sibiryalı bir topluluk güneye inmediyse eğer gibi gibi.

Haliyle burada Altaylardaki Karakol veya Münüsü'nküs bölgesindeki Afonasyova kayı resimleri

hem avcılıkla ilgili sahnelerde hem de şamanist ritüelleri barındırıyor.

Kozmolojik inançların erken yansımaları olarak karşımıza çıkıyor bunlar.

Burada sosyoekonomiyi de biz görebiliyoruz.

Çünkü koyun türü, hayvan türlerini artık şey yapabiliyoruz, gözlemleyebiliyoruz.

Örneğin bir topluluk, hayvan olarak sadece bunları mı kullandı?

Bazılarında kurtlar var, bazılarında köpekler var mesela.

İnsanlarla avlanan kurtlar var örneğin.

Bu şekilde çizmişler.

Yani aslında bütün her şeyi az çok gözlemleyebiliyoruz.

Zaten birazdan görsel olarak da ilerleyen zamanda göreceğiz.

Bir obanın nasıl yaşadığını da çiziyorlar.

veya kahramanların nasıl olduğunu da diğer sorulara veya konulara geldikçe aslında daha iyi anlayacağız meseleyi biraz.

Şimdi aslında yani bizim biraz arkeolojiye aşina olanların da bileceği tarzda bir dönemi tarihlerken bir kazı alanından bir şey çıktı diyelim.

Oradaki sanat üslubu çok belirleyici oluyor.

Yani bu Mikan Uygarlığı'nın sanat üslubudur deyip onu bir yere tarihleyebiliyoruz veya mekansal olarak da bir mekana işaret edebiliyoruz.

aslında bu petrogliflerde

yani kaya yazıtları ve kaya resimlerinde