Erman Gören, Platon, Kratylos, 4. Seminer

Bu zorunlu sebep şu.

O teknenin bir bilgiye dayanması gerekir.

İnancasıyla episteme.

Bir epistemeye dayanması gerekir.

Buna Araplar yakıyın derdi.

Kesin bilgi.

Kesin bilgi.

Bir kesin bilgi olması gerekir.

Eğer kesin bilgi yoksa sizin tek ne dediğiniz şey bir biliyormuş gibi filan.

Bakın aslında bu bakış açısından bizim zanaat dediğimiz pek çok şey sahte zanaatlardır.

Çünkü kesin bilgisi yoktur.

Biri hep istemeye sahip değildir.

Onun için kesin bilgi sahibi olan bir tek neden bahsediyor.

Peki, yakin dediğimiz ne?

Kesin bilgi dediğimiz, Platon açısından doksaya dayanmayan, hakikate dayanan şey demek.

Fakat hakikate dayanan ne demek diyeceksiniz.

Çünkü hakikati biz nasıl tanımlayacağız?

Nasıl söyleyeceğiz?

Bu evet. Şimdi kesin bilginin tanımı ile ilgili çok kesi şeyler söyleme olanağımız yok.

Bak çünkü kesin bilgi diyoruz fakat bu kesin bilgi her seferinde konunuz olan nesneye dayanmaktadır değil mi?

Şimdi burada böyle gayet yerinde bir Platon eleştirisi yapmaya başlayabiliriz bu soru yüzünden.

Konunuz olan nesnenin nesne ile ilgili kesin bilgiye sahip olmanız mümkün müdür?

Üç haftadır tartışıyoruz.

Bunun pek de olanaklı olmadığını gördük.

Ama Platon ancak hakiki bir tekne diye söz ettiğimiz şeyin kesin bilgiyle olabileceğini söylüyor.

Bir episteme ile olabileceğini söylüyor.

Burada epistemeyi siz tamamen yakın gibi değil de bir ilim gibi de okuyabilirsiniz.

Yani bilgi, bilgi gibi sadece sıradan bilgi gibi de okuyabilirsiniz.

Fakat bu bilginin düzeyi yükseldikçe sizin tek nedeniniz şeyin hakikati de yükselir.

Yani hakikiliği de bir silsile-i meratip içindedir.

Bir hiyerarşi içindedir.

Siz ne kadar az bir epistemeye sahipseniz o konuyla ilgili o tekneniz de o düzeyde aşağıda bir yerdedir.

Burada sanatla zanaat ayrımı yok.

Yani kunduracıya da tekne diyor.

Yunan'da ha işte o ne kadar yükselebilir?

Platon bizi tabii ki bunun için ideaların bilgisine götürecek.

Yani ideaların bilgisi sayesinde ancak o kesin bilgiye daha yakın, daha hakiki bir tekneye sahip olabiliriz.

Şimdi fakat bunun üçüncü aşaması bakın başka bir şeye götürüyor bizi.

Bunun öğretilebilir ve öğrenilebilir olması lazım.

Biz kesin bilgiyi bilip bilmediğimizi bilmiyoruz.

Ama hem öğretilebilir hem öğrenilebilir olması lazım.

Şimdi karşımızda bir onamaturgos yani bir tekne sahibi bir adam var.

Adları yapıyor.

Tabii ki bir konu üzerine yapıyor, bir etkinlik üzerine yapıyor.

Ve bunu bir kesin bilgi üzerine yapıyor.

Öğretilebilir ve öğrenilebilir bir şeyden bahsediyor.

Peki son şık.

Peki tekne nasıl olmalıdır aynı zamanda hakiki tekne?

Böyle geçici heveslere dayanan bir şey değil de, kalıcı insan yararına neden olacak bir ürün ortaya çıkaran bir şey olmalıdır.

Yani bir şeyin tekne olması için bir de kalıcı olması lazım çıkarttığı ürünün.