Ekrem Demirli, Sadreddin Konevî, Tasavvuf Metafiziği Okumaları, 6. Seminer

Yani gerçekten burhani bir dil midir?

Yoksa bu dil aşağıdan yukarıya taşınan veya mecazlarla örülmüş olan bir dil midir?

Bu önemli bir problemdir.

Ve öyle görünüyor ki en azından birçok çerçevede bu dil örülmüş bir dildir.

Yani mecazi bir dildir.

Yani doğadan oraya taşınmış bir dildir.

Dolayısıyla biz yani mesela yoktan yaratmak ya da mesela sudur etmek ya da horuç etmek ya da mesela ismar kelimesini kullanırsa dediğin konevi yani meyve vermek, ürün vermek filan gibi bu tarz tabirleri kullandığımızda herhalde yani günlük hayatta veya doğada kullandığımız kelimelerin metafizikte kullanım tarzlarını görmüş oluyoruz.

Yani bu bir mecazdır, yani bu bir dil taşımasıdır, bu bir kelime taşımasıdır şeklinde bunu düşünmek lazım.

Bir tane şimdi burada bu ikinci prensipte yani birinci prensipte bir nesnel gerçeklik ve nesnel bilgiyi konuştuktan sonra ikinci prensipte biz bu alem içerisinde ve bir bütün olarak alemin varoluşu, ikisini de söylemiş olalım, alemin varoluşu için geçerli bir ilkeyi konuşmamız lazım.

Şimdi nedir bu ilke?

Biz şimdi Tanrı ile alem arasında, bu kitapta henüz bu konuları tartışmadık ama prensip bu konuyu tartışacak.

Tanrı ile alem arasında bir nedensellik ilişkisi kuralım ya da başka bir ilişki biçimi düşünelim.

Yani Tanrı mesela alemi yaratmıştır şeklinde bir ilişki kuralım.

Bunlardan birisi önce yani mütekadim olduğuna göre, diğeri de sonra geldiğine göre bunların ilişkisi nasıl açıklanacak, nasıl konuşacak büyük bir problemdir.

Şimdi bu meyanda Tanrı alem ilişkilerini anlatmak üzere ortaya çıkan probleme yaklaşımda iki genel yaklaşımımız var.

Birincisi ittisalci yaklaşımdır, diğeri infisalci yaklaşımdır.

Yani ana hatlarıyla bu böyle müteala ediyor, bu böyle kabul ediliyor.

Şimdi ittisalci yaklaşım demek Tanrı ile alem arasındaki ilişkiyi bir süreklilik ilişkisi şekline düşünmeyi iktiza eder.

Yani Tanrı ile alem arasında bir süreklilik ortaya çıkmıştır.

Dolayısıyla yani Tanrı'dan alem ortada bir kopukluk yani bir fasıla yok iken meydana gelmiştir.

Bu ontolojik olarak böyleyse epistemolojik olarak da buna bağlı bir netice ortaya çıkartır ve bu ittisalci teori zorunlu olarak gnostik bir teoriye dönüşür.

Yani ontolojik olarak ittisalci olan yani Tanrı ile alem arasında süreklilik ilişkisi kurulamış olan ve bunu kabul etmiş olan teori epistemolojik olarak gnostik olmak zorundadır.

Yani marifetçi olmak zorundadır.

Çünkü neden? Aslında şimdi bu epistemoloji dediğimiz şey, bilme dediğimiz şey var olma imkanının tersidir.

Yani varlık biçimini belirler bilgi.

Sadat-ı Konay bunu çok söyler.

Yani varlık nerede bulunmuş ise bilgi ona eşlik eder cümlesi.

Mesela Nusus kitabının temel ilkelerinden bir tanesidir.

Varlık nerede bulunmuş ise bilgi ona eşlik eder.

Yani prensip bu böyledir.

Dolayısıyla şimdi Tanrı ile Alem arasında böyle bir süreklilik ilişkisi kurulmuş ise

epistemolojik olarak da bu ilişkinin tersinden kurulmuş olması beklenir, gerekir.

Bu nedenle eğer yani Tanrı'dan geliyorsak Tanrı'yı biliyor olmalıyız.

Tanrı'dan geliyor isek Tanrı'yı biliyor olmalıyız.

Alem Tanrı'dan var olmuş ise Alem Tanrı'yı biliyor olmalıdır.

Yani ulaşabilmiş olmalıdır.

Dolayısıyla şimdi iktisar teorisi aynı zamanda bir vuslat teorisi anlamına geliyor.

Yani Tanrı ile ilişkide böyle bir vuslat teorisi anlamına geliyor.

Şimdi ikinci yaklaşım ise infisal teorisidir.

İnfisal teorisi Tanrı ile alem arasında, Tanrı ile insan arasında bir ayrımı öngörür.

Yani infisa fasla demek, yani kopukluk demek.

Şimdi bu kopukluk tabi çok önemli bir kavramdır ve açıklaması çok güç bir kavramdır.

Hadisat'ın da ifisal teorisini açıklamak da çok güç kavramdır ve kendi içerisinde tabi sorunlar ortaya çıkacak.

Çünkü neden?

Şimdi infisal dediğimizde tam olarak nasıl bir ayrımdan söz ediyoruz?

Yani Tanrı bir boşluk sonra alem şeklinde bir şeyden mi söz ediyoruz?

İşte Tanrı ondan sonra ne diyelim yani arada başka bir varlık biçimi sonra alemden mi söz ediyoruz?

Gibi yani birçok ihtimal burada akla gelebilir.

Bir tane şimdi yani intisalci teorinin en azından düşünürken bulabileceğimiz ya da fark edebileceğimiz yönü

İttisalci bir teori olmaması, Tanrı ile alem arasında bir süreklilik ilişkisi kurmamış olmasıdır.