Ekrem Demirli, Sadreddin Konevî, Tasavvuf Metafiziği Okumaları, 6. Seminer

Yani biz mesela, yani şunun gibi mesela Tanrı ile alem arasında böyle bir sanat ve sanatkar ilişkisi olsaydı sanatına bakıp sanatkar hakkına konuşabilirdik.

Aslında şimdi bu tam olarak böyle değil.

Yani Tanrı ile alem arasındaki ilişki tam olarak böyle değil.

Çünkü Tanrı ile alem arasında böyle bir ilişki bağımsız olarak tesis edilmiş olsaydı o zaman biz mesela sadece alem ve Tanrı arasındaki ilişkide bütün epistemolik sonuçlara ve hükümlere ulaşmış olurduk.

Halkişim ortada vahiy problemi olduğuna göre, şimdi alem hakkındaki bütün istimbat yollarımız ve neticeye ulaşma imkanlarımızın sınırlı kalması gerekiyor.

Yani alemden Tanrı'ya gidişle ilgili bütün yollar sınırlı kalmış oluyor.

Şimdi şöyle düşünebilirsiniz, gelem geleneklerinde ondan sonra veya mevize kitaplarında çeşitli yani dini anlatımın esas olduğu kitaplarda

işte alem tanıdığın sanatıdır vesaire gibi birçok açıklama vardır.

Fakat şimdi bunlar imanı tespit etmek için değil, tahkim etmek için ortaya çıkan açıklamalardır.

Yani bunların hiçbirinin amacı imanı tespit etmek yani kanıtlamak değildir.

Yani bu böyledir.

Öyleyse kanıtlayalım ki Tanrı vardır.

Bu böyle değildir.

Bunlar imanı kabul ettikten sonra, yani Tanrı'nın varlığını kabul ettikten sonra,

Tanrı alem ilişkisini kabul ettikten sonra imanı artırmak için söylenen şeylerdir.

Kuşer'in bu konuda tam böyle bence benim karanatime göre Sünni paradigmayı açıklayan,

tefsir eden bir yaklaşımı vardır.

Şöyle der, Hudenlil Muttekin.

Mesela takva sahibi olursak Kur'an-ı Kerim bir rehberlik teşkil eder.

Tabirini kullanır.

Ya da mesela şimdi bazı ayet-i kerimeler vardır.

Mesela göklerin yaratılışında takva sahipleri için ayet vardır.

Mesela bu tarz ayet-i kerimeler vardır.

Şimdi orada mesela Kuşehri bir bakıma böyle totolojik bir durumdan söz eder.

Yani iman eden için burada ayet vardır.

Şimdi günlük hayatta biz iman eden için, ayet kavramını unuttuğumuz için veya ihmal ettiğimiz için

yani ehli sünnet düşüncesinin şey bu paradigması tam anlaşılmıyor.

Dolayısıyla şimdi ehl-i sünnet düşüncesinin paradigmasını biz aslında filozofik bir içerikle yani iktisalci teorinin içeriğiyle doldurmak zorunda kalıyoruz.

Böylece alemi Tanrı'ya delil haline getiriyoruz.

Bir tane şimdi iktisalci teorinin en önemli problemi alem karşısında, özür dilerim, Tanrı karşısında alemin tam olarak ne olduğunu tespit edilmesidir.

Alemin kendi içerisindeki epistemik imkanının ne olduğunu tespit edilmesidir.

Yani edilememesidir.

Hepsinden önemlisi bütün bu hikaye içerisinde insanın yeri nedir?

Bunun tespit edilememesidir.

Bu bakımdan şimdi infisalci teori yani gerçekten bir agnostik teori olduğu için

yani buradan hareketle Tanrı'ya gidilemez şeklinde bir teori olduğu için

buradan hareketle Tanrı ile iletişim kurulamaz teorisi olduğu için mutlaka vahye boşluk açılır.

Dolayısıyla şimdi bakınız bunun altını çizmemiz lazım.

İnfisalci teoride vahye boşluk açabilmek için yani Tanrı ile ilişkimizde vahye bir boşluk yani vahye bir kapı açabilmemiz için infisalci teori alemdeki her bir merhaleyi, her bir birimi, her bir durumu yetersiz ve noksan kabul edecektir.

Yani biz buradan hareketle Tanrı'ya gidemeyiz.

Biz buradan hareketle şunu yapamayız.

Mesela biz buradan hareketle ahlakı temellendiremeyiz.

Biz buradan hareketle güzelliği temellendiremeyiz.

Biz buradan hareketle doğruluğu temellendiremeyiz.

Ve biz buradan hareketle iyiliği temellendiremeyiz.

Halbuki şimdi bu infisalci teorinin iktiza ettiği temel mesele.

Dolayısıyla şimdi bunları böyle madde madde çıkartabiliriz.

En azından böyle dikkatli talebelerimizden bir tanesi bunlar çıkartsın ve şeyde yazsın.

İnfisalci teorinin iktiza etmiş olduğu yani din telakkisi nedir?