Ekrem Demirli, Sadreddin Konevî, Tasavvuf Metafiziği Okumaları, 6. Seminer

Yani temel odaklanacağımız nokta burası olması lazım.

Yoksa kavramın kendi içinde ya da kelimenin kendi anlatımında bize ikna edecek bir bilgi bulamayız.

Yani böyle bir noktaya gidemeyiz.

Ama netice itibariyle inifisalci teori Tanrı ile alem arasında bir süreksizlik, bir fasıla, bir kopukluk kabul etmeyi iktiza eder.

Şimdi burada ben her alem dediğimde aşağı yukarı yani dinleyen kişi veya bu meslektaşlarımız, talebelerimiz, kendinizi nasıl ifade ediyorsanız, buna insanı katmak zorundadır.

Bazı durumlarda tam olarak yani insanla alem eşit anlamda kullanılıyor.

Bu bir problem teşkil eder yani İbn Arabi ve Konevi'nin metinlerinde.

Daha doğrusu İbn Arabi'nkinde problem teşkil eder.

Bu nedenle Konevi'de de problem teşkil edebiliriz diyebiliriz bu eksende.

Ama öyle veya böyle yani bu çok önemli bir şey değil.

Öyle veya böyle. Dolayısıyla yani ittisal ve infisal teorisi hem insan için hem alem için geçerlidir dememiz lazım.

Yani böyle düşünmemiz lazım diyoruz.

Şimdi demek ki yani elimizde iki tane temel teori var.

İnfisal teorisi ve ittisal teorisi.

Şimdi ittisal teorisi yani Tanrı ile alem arasında bir süreklilik ilişkisi kuran ittisal teorisi temel itibariyle bir sudurucu nazariyedir.

Sudurucu nazariyedir.

Şimdi bu nazariyenin detayları, ayrıntıları kendi içerisinde farklılaşabilir.

Yani sudur sistemini öngörmede, sudur sisteminin sonuçlarında ve sudur sisteminin ortaya çıkarttığı alem ve alem tarzında bir takım farklılıklar olabilir.

Ama temel itibariyle bu bir emanasyon, bir sudur nazariyesidir ve tanrıdan taşma şeklinde alemi açıklamış olur.

Bu bakımdan şimdi benim kanaltıma göre burada kelimeler ne kadar değişirse değişsin, kavramlar ne kadar değişirse değişsin sistem aynıdır.

Yani bu bir ittisalci teoridir, Tanrı ile alem arasında bir süreklilik ilişkisidir, Tanrı ile alem arasında bir irtibat üzere yani ontolojik bir irtibat üzerine kurulu olan bir teoridir.

Yani bunu böyle düşünmek lazım.

Buna mukabil olmak üzere ittisalci teori ise kategorik olarak bir yaratılış teorisi olarak düşünülebilir.

Yani yaratılış kelimesi, mesela sudur kelimesi biraz açıklayıcı olabilir.

Çünkü sudur bir şeyin taşması anlamına gelir.

Yani mesela sudurda mesela mastar vardır.

Yani Tanrı orada artık mastardır.

Yani sudurun kaynağıdır.

Tanrı orada sudurun kaynağıdır.

Ama şimdi halpte tam böyle bir kavramlaştırma yok.

Yani ya da Hudüs'te mesela İhtias'ta Tanrı muhdistir ama yani bunun ötesinde bir kavram kullanamıyoruz.

Yani yaratılmış olanla yaradan arasında böyle bir ilişki kurmuyoruz.

Dolayısıyla şimdi yaratılmış olandan hareketle yaradan hakkında bir şey söyleyemiyoruz.

Bu şimdi normalde kelem düşüncesinin bir problemidir.

Mesela krem düşüncesi hadis ile muhdis arasında yani onu var eden arasında daha sonra böyle bir epistemik bir ilişki kurmak isteyecek ama bu ilişkiyi nasıl kuracağını bir türlü çözümleyemeyecektir.

Çünkü neden?

Şimdi iktisalci teoride ortaya çıkan ile kaynak arasında bir ilişki var.

Yani bir ilişki kurulmuş oluyor.

Bir benzerlik yani bir teşabüh ilişkisi ya da bir benzeşme ilişkisi kurulmuş oluyor.

Ama infisal teorisinde bu kurulamıyor.

Bu kurulamadığına göre o zaman şimdi biz mesela alemin Tanrı'ya nasıl delil teşkil edeceğiz?

Alem Tanrı hakkında nasıl bir bilgi verecek?

Bu başlı başına bir problemdir.

Bu nedenle mesela kelam düşüncesi alemin Tanrı bakımından veya hadisin Tanrı bakımından nasıl bir delil teşkil ettiğinde oldukça güçlük çekecektir.

Yani mesela öyle bir noktaya gideceğiz ki mesela diyelim ki vahiy yok ise bu bilgi aslında yoktur ya da en azından işe yaramaz hale gelecek.

Yani demek ki hani yaratılıştan aslında bir epistemik sonuç çıkartmayacağız.

Ya da mesela yaratılıştan yani halktan özellikle sünni teoride bu böyledir.

Mesela ahlaki bir netice çıkartmayacağız.

Çünkü neden?

Çünkü yaratılmış olanla yani mahluk olan ile halik arasında bir süreklilik ilişkisi yok.