Kadızadeliler Hareketi | Tasavvuf ve Fıkıh

Selamun Aleyküm Kardeşler. Bugün Kadız Adeliler olayından bahsedeceğiz. Aslında Kadız Adeliler olayından bir sefer bahsetmeyeceğiz.

Yani Kadız Adeliler dönemi dediğimiz işte 1600'lerin ortasına denk gelen, 1680'lere kadar belki süren bir dönem var Osmanlı tarihinde.

Burada işte özellikle konuyu açıp tartışacağız. Yani Sufi Meşrep alimlerin kendi arasında çeşitleri, işte aslında Kadız Adeler tartışması şöyle bilinir.

Sufilerle Kadılar arasında, fıkıh heyeli arasındaki bir tartışma ki Osmanlı'da sosyolojik sonuçlara da olmuş bir konudur.

Bu tarihi özellikle 17. yüzyılın neredeyse tamamını kuşatan bir dönem ki sonrasında da lale devrinde olması hasebiyle önemli.

Günümüze benzeyen günümüze ışıptabilecek çok fazla yönü olduğunu düşünüyorum.

Burada mevzunun arka planını bu Kadızadeliler Hareketi diye bir metin basılmış.

Bu bir doktora tezi.

Buradan inceleyeceğiz.

Yani buradan ben konunun arka planını, tarihini anlatacağım.

Daha sonra bu döneme ait metinleri ders yapacağız.

Mesela işte Katip Çelebi'nin bunu TİN'den bastık.

Yani biz bu videoyu çekerken henüz basılı değildi ama yayınlandığında muhtemelen basılı olmuş olur.

Mesela bu metni ders yapacağım ben. Katip Çelebi'nin çünkü çok farklı bir fıkıh algısı var. Buradaki fıkıh algısında Kadız Adeler'in itirazlarını ele alıyor, değerlendiriyor, işte Sufilerin delillerini değerlendiriyor vs.

Mesela bir Katip Çelebi formu oturtacağız. Uzun bir ders şeyi var kafamda bununla ilgili. O yüzden şurada arka planı, tarihi arka planı vermek için de bu doktora tezi derli toplu.

Özellikle tarihi bilgi açısından da doktora tezleri Türkiye'de çalışılmış oluyor. Tarihi bilgi almak için iyi kaynaklar oluyor.

Tabi metni değerlendireceğiz. Bu metninde benim nazarımda şeyleri var.

Eleştirilebilir yönleri var, iyi yönleri var. Bunlardan da bahsedeceğiz.

Bu metin üzerinden gitmek daha derli toplu bir anlatıyı sağlayacak bize.

Güzel bir metin zaten. Ortalamanın üstünde iyi bir metin.

Şimdi Kadız Adaleler Hareketi normalde klasikte özellikle ele alınırken, yani popüler kültürde ele alınırken

işte bir Osmanlı Selefiliği veya bir Osmanlı İbn-i Teymiyeciliği gibi ele alınıyor.

Metin de bunu tartışmaya çalışmış. Metnin tartıştığı perspektifi videonun sonunda daha derin açmaya çalışacağım ama

genelde popüler söylemde böyle. Aslında

Kadız Adeliler kendisini işte bir

İbn-i Tehmiyeci olmaya veya Selefi olmaya veya Hanbeli

olmaya nispet ediyor muydu? Hayır bunlar Hanefi

fakihler olduklarını iddia ediyorlardı. Hanefi

fıkıh kitaplarından daha çok istilal ediyorlardı.

İbn-i Tehmiye'ye atıf yaptıkları da oluyordu ama

konu sadece bir İbn-i Tehmiyecilik düzleminde

el alınabilir bir şey değil. Yani aslında burada

bir fıkıh telakkisiyle karşı karşıyayız

ki bu fıkıh telakkisi normalde Osmanlı'nın

rutin ürettiği fıkıh mıdır?

Bu mevzunda konuşulması gerekir. Yani mesela

Osmanlı kuruluş döneminde çok daha

Sufi bir devlet. Yani özellikle

Yavuz Sultan Selim dönemine kadar belki ondan

sonrasında da belli bir dönem. Buradaki

Sufilikten maksadımızın işte ekberilik gibi

bugün çok fazla karşılaşmadığınız

sokakta çok fazla ekberiyi görmüyorsunuz.

Daha dinin bu yönlerini

ele alan, fıkıh üzerinden kavramayan

dini bir ekolle aslında Osmanlı'nın

kuruluş dönemini görüyorsun. Hatta Şeyhülislam

var ki diyor ki işte Muhyiddin İbn Arabi eleştirmek

caiz değildir. Fakat sonrasında

özellikle Yavuz Sultan Selim döneminden sonrasında