Kadızadeliler Hareketi | Tasavvuf ve Fıkıh

Kadız Adeler Hareketi'nde zirvesini göreceğimiz şekilde

Muhyiddin İbni Arabi'yi tekfir eden fırkaların

Osmanlı içerisinde hakim fırkaya dönüştüğü bir

150-200 yıldan bahsedilirdir.

Ve bu konunun tahlil edilmesi gerektiğini düşünüyorum.

Mesela klasik anlatıda televizyonlarda söylenenin aksine

Osmanlı Sufi oldukça yıkılmış değil

Sufilikten uzaklaştıkça yıkılmış bir devlet intibaha çiziyor.

Tabi buradaki Sufilik bugün karşılaşıyor olduğunuz Sufiliğe de çok benzemiyor.

Bugün işte insanların kendisini Sufiliğe nispet ettiğinde

daha çok Kadızade düşündüğünü de

bu konu üzerinde detaylandırılışa daha kolay fark edeceksiniz.

Yaklaşık olarak 80-85 yıllık bir dönem aslında bu Kadı Zadirler tartışmasının olduğu dönem.

Ve Lale Devri ile son buluyor.

1. Ahmet, 1. Mustafa, 2. Osman, 4. Murat ve 4. Mehmet döneminde, Avcı Mehmet döneminde.

1603 ile 1687 yılları arasına şey yapılıyor.

1603'de tabii başlamasının şöyle bir yönü var.

1595'den sonra özellikle Osmanlı devalüasyonlar arttığı için

pek çok sebep söylüyorum.

Coğrafi keşiflerle altın bulunması, Osmanlı devalüasyonu yol açtı.

Sonrasında tımar sistemi bozuluyor.

Celal İsyanları dediğimiz dönemin tam merkezi burası.

Yani Osmanlı'nın yükseliş dönemi sonrası, işte Celal İsyanları ile başlayan o duraklama, düşüş dönemlerinin başladığı yer burası.

Ve yaklaşık olarak da en kritik dönemlere denk geliyor benim kanaatim.

Toplumun çok çalkalandığı, iktisadi sistemin değiştiği, Osmanlı tımar sisteminin bozulduğu, tımar sisteminden dolayı askeriyesinin bozulmaya başladığı, sosyal dinamiklerinin bozulmaya başladığı bir dönem aslında.

Kitapta şöyle bir usul tercih etmiş.

İnsanları şey yapmış, tasniflemiş.

Yani Kadız Adeli'nin burada işte mesela 80 yıllık bir dönem varsa aslında 3 tane başat figürü var.

Onun karşısına gelen 3 tane de Sivasiler denir karşısında.

Aslında tam bunlar sadece Sivasi de değil.

Halveti tarikatından kimseler var, Mevilevilerden var.

Bir de ona karşılık veren daha Sufi meşrep.

Yani burada Kadız Adeliler de Sufi olmaktan uzak değiller onu söyleyeyim.

Yani onlar da Hanefi, Maturi diye işte Sufi olmaya nispet ediyorlar kendilerini.

Bir kısmı en azından, ciddi bir kısmı.

Burada da daha böyle Ekberi meşrep.

Ne bileyim işte cehri zikir yapan yani sesli zikir yapan,

işte Sema Deveren dediğimiz bu işte Mevlevi ayinlerinde gördüğünüz hareketleri yapan bir tarikat oluşumu var ki

Osmanlı'da bunlar ilk dönemlerde çok daha yaygınlar.

Bugün mesela çok azlar bu tarz tarikatlar.

Bunların arasındaki tartışma üzerinden konuyu götürmüş.

İşte bir figür, bir figür, bir figür, bir figür.

Biyografi üzerinden daha çok gitmiş.

Ben bu biyografilerin üzerine çok uzun uzadıya durmayacağım.

Yani vurgulayacağımız yerler olduğu zaman konuşacağız.

Mesela burada işte kim almış?

Kadızade Mehmed Efendi'yi almış, Bani Mehmed Efendi'yi almış, Üstüvani'yi almış.

Bunlar Kadizadeler olarak. Karşı tarafta Sivasiyi almış, Niyazi Misriyi almış.

Bu şekilde biyografileri vermeye çalışmış.

Şimdi ilmiye sınıfı hakkında bir giriş yapılmış.