Ayhan Çitil, Aristoteles, Metafizik Okumaları, 31.Seminer

Araz ya da ilinek olarak varlık herhangi bir bilimin konusu olabilir mi, olamaz mı

üzerine konuşmuş.

gibisinden ve olamayacağını da anlatmaya çalışıyor bize.

Biz onunla ilgili bir konuştuk.

Bir de en son bölüm hatırlarsanız doğrulukla ilgiliydi.

Yani doğruluk olarak varlık, düşüncede varlık da diyebiliriz buna.

bu birleştirme, ayırma falan gibi şeylerden hatırlarsanız bahsediyordu, yüklemlemelerden bahsediyordu.

Onun da aslında bir şekilde bu teorik bilimlerin konusu olamayacağını, özellikle ilahiyatın konusu olamayacağını aslında söylüyordu.

Nasıl şeyler söylemiştik? Yine kısaca hatırlamaya çalışalım.

Şöyle belki başlasak daha iyi olur.

Biz hep modern felsefeyle ilgili şöyle bir sav öne süreriz ya da ithamda hatta bulunuruz.

Deriz ki yani modern felsefe varlığı ya da tabiatı hani kendi nesnesi kıldı ve onu kendisine benzetti.

Yani öznenin hani nasıl diyeyim üzerinde tasarrufta bulunabileceği ve bilim yapabileceği şekilde kurguladı.

İşte geometri üzerinden bilinebilir bir şekilde kendi düşünce yapısını ona yansıttı, projekt etti.

Onun üzerinden zaten felsefe yaptı filan deriz.

Şimdi aslında Aristoteles'in yaptığı da çok farklı bir şey de değil.

Yani bu kadar yüz yıl geriye gidiyoruz.

Adam diyor ki bana göre bilinebilir olan böyle bir şey, bilginin konusu olabilecek olan şeyler mahiyetlerdir, özlerdir, cinslerdir, şudur budur filan.

Dolayısıyla ben bunun üzerinden tartışmaya gireceğim.

Bana göre diyor, arazın ya da ilneyin bilimi olamaz.

O yüzden diyor onu konunun dışında bırakıyorum diyor.

Bu bence önemli bir şey yani adamın yaptığı.

Bilebileceği hale getirip konuyu ele alıyor, sonra meseleyi ilahiyata kadar götürecek, onu göreceğiz.

Bir de şunu söylüyor, bu araz ya da ilnek ve doğruluk dediğimiz şeyler de aslında diyor varlıkların asıl anlamda varlığa,

usiyaya borçludurlar, yani aisteta ontaya borçludurlar.

Duyu sallanda mevcut olan bu somut bireyler var olduğu için bu doğruluk dediğimiz şey de vardır, araz dediğimiz şey de vardır.

Dolayısıyla biz öncelikle o kısmını inceleyelim diyor, oraya doğru yönelelim diyor.

Tabii şunu da soruyor kendisine, onu da hatırlayalım.

Diyor ki peki bu ağraz ildek dediğimiz şeyler,

yani neredeyse yok mesabesinde şeyler olmuyor ya da bilirdi dediğimiz şeyler.

Bunların da bir ilkesinin olması gerekmez mi diyor.

Onu da tartışıyor ve hatırlayalım ne diyordu ona?

Herhalde bu ilke olsa olsa madde olur diyordu değil mi?

Ama hani biz artık Aristoteles'in maddeden neyi kastettiğini anladığımız için

Bunun aslında imkanla, dynamisle ilişkisi olduğunu biliyoruz.

Yani Aristoteles madde dediğinde değil mi bir cevherin olma olmama imkanlarının tamamını kastediyordu değil mi?

O anlamda imkan meselesiyle bu konuyu ilişkilendirmesi son derece enteresandı.

Bir de sofistlere bir eleştiri getirmişti.

Onu bayağı burada konuşmuştuk.

Yani sofistler söz konusu bu ilineksel olanla diyelim,

özsel olanın ayrımını reddettikleri için

herhangi bir şey bir ilneye ve başka bir ilneye sahipse onlarla neredeyse aynı oluyordu.

Değil mi?

Yüklemlemeyi özdeşlik gibi anlıyorlardı.

Oradan da olmayacak geçişler yapıyorlar diye eleştiriyordu Aristoteles.

Hani gram erci müzisyen ayrımı yapıyordu değil mi?

Bir kişi gram erciyse bir kişi müzisyense gram erciyle müzisyen aynıdır gibi bir sonuca varabiliriz gibi

böyle tuhaf çıkarımlar yapıyorlar bunlar diyordu ama

orada onu ben size anlatmaya göstermeye çalışmıştım.

Asıl Aristoteles'in göstermeye çalıştığı şey orada şu, bazı şeylerin olmayabileceğini, mümkün olabileceğini, olumsal olabileceğini düşündüğümüzde bu eleştiriyi getirebiliyoruz.