KDO Fârâbî Kampı: Ekrem Demirli, Meʿâni’l akl, 2. Seminer

Şimdi Klasik Düşünce Okulu Farabi Kampı'nda ikinci derse geçiyorum. Daha doğrusu birinci dersin devamına geçiyoruz.

Bu, hani Kindi'nin akıl risalesinin böyle bir giriş olma sadedini okumuştuk ve daha çok da şey, yani birinci derste Müslüman toplumda bu akıl üzerinden ortaya çıkan tartışmalara bir bakmış idik ve bunun gerekliliğine bir bakmış idik.

Aslında şöyle bir noktaya geldik dedik ki, belki de bütün tartışmaların özü bu aslında.

Yani ulumu felsefiye ile ulumu diniye'nin ayrışma nedeni de bu ki Farah abi bunu söyleyecek zaten biraz sonra.

Yani hem burada söyleyecek hem kitab-ı mille de söyleyecek mesela bunları.

Belki kitab-ı hufta kısmına söyleyecek vesaire.

Dolayısıyla şimdi aslında bütün tartışmaların özü akıl nedir anlamak.

Çünkü akıl nedir sorusu ulumu diniye gelenekleri bakımından vahiy ile sınırımız nedir?

Yani vahiy ile nasıl bir sınır çizeceğiz?

Yani vahiy karşımızda böyle bir madde olarak bulunuyor da bizim acaba aklımız onu yorumluyor mu?

Yoksa vahiy karşımızda bir form olarak mı bulunuyor?

Yani aklımızı sınırlayan, yorumlayan, belirleyen bir şey olarak mı bulunuyor?

Bu şey açısından çok önemli.

Onun için mesela bir bakım, felsefe açısından ise,

yani akıl derken, yani acaba günlük hayatta ya da mesela Arapların ya da Türklerin ya da bir başkasının kastettiği aklı mı anlıyoruz?

Yani sıradan halkın kastettiği şeyi mi anlıyoruz?

Bu da farabi bakımından çok önemli.

Çünkü ihtilaf neyle ilgili?

Yani ortada bir ihtilaf olduğu belli, bir kavga olduğu, bir çatışma olduğu belli ama bu ihtilaf neyle ilgili?

Yani aklı doğru kullanmadığımız için mi bir itilaf var?

Yoksa aslında biz aklıda doğru kullanıyoruz da işin doğasında böyle bir şey mi var?

Buradaki tartışmaları anlayabilmek için yine tekrar bir noktayı vurgulamış olalım.

O da şu, klasik dünyada, Kant öncesi ama aslında daha çok da Descartes öncesi dünyada diyelim,

ittifakın önemini bilmek lazım.

Yani eğer ittifak, mesela modern dünyada bu bu kadar önemli değil.

Biz modern dünyada birçok kişinin farklı fikirlerini, hatta bir kişinin hayatındaki farklı evrelere göre fikirlerini yazmayı severiz.

Yani şöyle düşünüyorduk, böyle oldu falan demeyi severiz.

Modern, klasik dünyadan, premodern dünyada bu asla doğru bulunmayan bir şeydir.

Asla kabul edilmeyen bir şeydir.

Çünkü biz ya gerçeğe ulaştık ya da ulaşmadık.

Eğer ulaşmadıysak zaten felsefeci değiliz.

Yani felsefe yapmıyoruz.

Ama gerçeğe ulaştığımız zaman ve bir metotla, bir yöntemle ulaştığımıza göre herkesin aynı fikirde olması lazım.

Yani aynı kanaatte olması lazım.

Bu nedenle de şimdi bu akıl Risalesi'nin bir bakıma, yani Farabi bakımdan Cem Risale'lerinin bir devamı gibi görmek lazım.

Yani neydi Cem Risale'leri? Uzlaştırma.

Yani Ariston'la Platon'un uzlaştırılma Risalesi ya da Ariston'un bazen, mesela bazı Risale'de Ariston'un kendi metinlerinin uzlaştırılması.

Demiştik ki yeni Platoncu felsefenin en önemli sorunu bu, en temel problemi bu.

Yani Ariston nasıl uzlaştırılacak kendi metinleri içerisinde?

Platon ve Ariston nasıl uzlaştırılacak?

Biz şimdi hem Kindi'yle hem Farah Abdi'yi şunu görmüştük.

Hocam siz Nazımcın söylediğinizden doğru o bakımdan.

Kindi dedik yani dedi, Platon dedi, Ariston'un hocasıdır dedi.

Dolayısıyla Ariston'un görüşlerini özetlemek, Platon'un görüşlerini anlamak demektir.

Şimdi bundan emin değiliz aslında.

Yani modern araştırmalar bu konuda emin değil.

Yani hocasıdır lafından da tam emin değil.

Yani bir ilişkileri var doğru ama hocası demek.

Yani ona bağlılığını sürdürüyor anlamında.

Bundan da tam emin değil modern araştırmalar.