Güneş'te Neler Oluyor?! | Dr. Tansu Daylan ile Güneşi Didikliyoruz!

bar yönük yani gözle görebildiğimiz, dokunabildiğimiz ve etkileşimlerini çok iyi anladığımızı en azından düşündüğümüz madde var.

Ve bunun büyük bir kısmı aslında yıldızlar da tamamı değil tabii ki.

Ve yıldızlar evrenin en temel aslında yapı taşlarından bir tanesi.

Yani yıldızların ötesinde ne var diye söyleyecek olabilirsiniz.

İşte kozmik toz var, gaz var.

Ve tabii ki yıldızlar oluşurken bütün gaz ve tozu kendilerine çekmiyorlar.

Geri kalan bir disk oluşturuyor.

Oradan da gezegenler doğuyor.

O yüzden bu envanterin en önemli taşlarından bir tanesi.

Yıldızların kendisi aslında sıcak bir gaz.

Buna plazma diyoruz ısıtınca.

Çünkü yükleniyor.

Elektronları ayrılıyor atomlardan.

Farklı miktarlarda ayrılabiliyor.

Yani bazı mesela atomlar çok az iyoniz oluyor.

Bazıları tamamen elektronlarından kaybedebiliyorlar.

Bu sıcaklığıyla alakalı bir şey.

Ama genel olarak bir plazma yani yüklü gazdan bahsediyoruz.

Çok sıcak.

Az önce konuşurken parlak dedin ki önemli anahtar kelimelerden bir tanesi.

Yani yıldızlar parlak çünkü ısı bir ışık oluşturuyorlar.

Evrendeki en parlak özellikle bizim gözlerimiz en çok yeşil ışığa duyarlı olduğu için bu görünür dalga boylarındaki en parlak nesneler.

O yüzden o bakımdan da yaşam içinde zaten çok önemli.

Zaten yani böyle söylenecek komik oluyor.

Çünkü yaşam dediğimiz şey yıldızlara adapte olduğu için aslında tam tersinden bahsediyoruz.

Evet evet ve yani şimdi şu noktası aslında ilginç.

Gezegen dediğimiz şeyde, yıldız dediğimiz şeyde hatta asteroitler de hepsi aslında aynı temel şeylerden oluşuyorlar değil mi?

Yani o hani gaz ve toz bulutu işte büyük patlamadan sonra işte hidrojen, helyum gibi özellikle atomların birikmesi ve bunların bir bulut oluşturması.

Ama bunlara bağlı olarak bunun birikme miktarına bağlı olarak farklı yoğunluklarda toplanıyorlar, öbekleniyorlar.

Değil mi? Bu doğru bir tarif mi bu mesela?

Mesela gaz devleri ve kayalık gezegenler arasındaki farkı da oluşturan bu değil mi?

Şöyle yani kendi kütlesi üzerine çökmüş cisimleri kütlesine göre böyle bir tayf oluştursak mesela düşünce deneyi olarak yani az önce söylediğine geri gelecek bir şekilde en düşük kütlelerde evet işte asteroid gibi cisimler var parçalandıkları için çok küçük kütlelere kadar gidebiliyorlar bunlar.

Meteor dediğimiz şeyler bile yani atmosfere girdikten sonra çok küçük santimetre hatta santimetrenin altına bile inebiliyorlar.

Bunlar parçalanmayla oluşuyor.

Kendi üzerinde çöktükler için değil tabii ki.

Ama daha büyük kütlelere gittiğimizde önce işte Ay kütleli, daha sonra Dünya kütleli, daha sonra gaz devlerinden daha küçük kütleli.

Yani Neptün kütleli, daha sonra bizim Jüpiter kütleli ve Jüpiter'den daha kütleli cisimler de var.

Ve daha sonra en düşük kütleli yıldızlara geçiş yapıyoruz.

Burada geçiş yaparken bu cisimlerin kütlesi değişirken yarı çapını kontrol eden şey aslında üzerlerindeki enerjinin nasıl çıktığı.

Zaten bizim gezegen dediğimiz şeyler enerji üretmiyorlar.

Jüpiter ve daha ağır gezegenlerde bir miktar döterium yakınması olsa da çok az miktar olduğu için çok fazla hidrostatik dengesini değiştirmiyor.

Ama yavaş yavaş işte bu yıldızlara geçtiğimizde hidrojen helyuma yakılabildiği için orada iç bir içinde bir yani çekirdeğinde ısı enerji kaynağı olduğu için birden yoğunluğu ve durum denklemi değişiyor yıldızın.

Yıldız demeye başlıyoruz işte.

Burada birden yıldızın yoğunluğu azalıyor aslında ve ilerledikçe tabii ki artık iyice kütlede yıldızlar oluyor.

Tamamen yarı çapına bağlı olarak nasıl yoğunluğunun değiştiği ona göre belirleniyor.

Ve bu yıldızı başlatan şey çekirdeğinde bir füzyon reaksiyonunun başlaması.

O yoğun, bu startı veren şeyin mesela gezegende niye başlamıyor da yıldızlarda başlıyor?

Şimdi yıldızın çekirdeğinde bu reaksiyonun ki bu derken bunu tanımlayalım.

Bu bir çekirdekteki füzyon reaksiyonu senin de dediğin gibi yani protonların günün sonunda heldyuma dönüşmesi.

Bununla beraber bazı iki tane elektron da tabii ki içine çekmesi.