Hadis Usulü || İsmail Lütfi Çakan

Çünkü sahabeden sonra tabii ki bir kişi anlatıyorsa bir kişiden daha fazla kişi duyuyor gibi düşünebilirsiniz.

Yani hadis işi böyle bir iş.

Buradaki mesela şeyi düşündüğünüzde, yani şuradaki metinle tamamının aynı olduğunu varsaysanız burada kaç farklı hadis olduğunu anlayabilirsiniz sanıyorum.

Çünkü şuradaki sondan saymaya başlayacaksınız.

Anladınız mı? Sondaki dal sayısından saymaya başlayacaksınız geri doğru ve o kadar senedi çıkacak bu hadisin.

Tabii içerideki dallanmalar ayrı.

Bilmiyorum anlatabildim mi?

Metine gelince de metin senedin içeriğindeki o rivayet sözlü kısım.

Hoca hadisin dindeki yeri vesaire konuların ilmiş. Şu an burada buna girmeyeceğim.

Her bölümün sonunda da bir özet tablo koymuş. Aslında biz o tablo üzerinden bölümü konuşsak daha mı kolay olur diye düşünüyorum.

Hadis kitap çeşitlerini tanıtıyor da bunu hadis edebiyatında anlatalım. Biz direkt Rabi'ye geçelim.

Rabi bölümü sayfa 70'te başlıyor.

Ali bin Medini'den bir nakil yapmış önce başlangıçta.

Hadis ilminin bir yarısı, hadisin manasını kavramak, diğer yarısı, ravileri tanımaktır.

Ravinin temel vasıfları. İkiye ayrılıyor.

Yani biz bir raviden, hadisin içindeki bir şahıstan, orada mesela bir sürü şahıs gösteriyor.

Bunlardan birinde neye bakıyoruz?

Bir adaletine bakıyoruz, iki zaptına bakıyoruz.

Adalet, aslında yani mefhumuyla söylüyorum bunu, anlaşılır şekliyle.

Adalet nedir? Ya bu adam yalancı mı?

Baktığımız şey budur aslında adalette.

Ya bu adam yalan mı söylüyor, yalan söyleme ihtimali güçlü mü, bile bile vesaire.

Zaptada hata ederek yalan söyleme ihtimali.

Aslında bir insan yalan söylediğinde nasıl söyler?

Ya kast ederek yalan söyler.

Aslında adalette baktığımız şey budur.

Ya da kastetmeksizin yalan söyler.

Yani karıştırır, ne bileyim olayı yanlış hatırlar.

Mesela zaptada baktığımız budur.

Yani gündelik hayatımızda da aslında yaptığımız bir şeydir bu.

Yani bir insanın yalan söylediği, mesela iyi bir insandır, kasten yalan söylemez ama dersin ya bu adam her şeyi yanlış hatırlıyor, her duyduğuna inanıyor falan.

Yani aslında yapılan inceleme budur.

Adalette baktığımız şey nedir?

Yani bu adamın kasten yalan söylemesiyle alakalı, özellikle Rasulullah'a nispet edilen sözlerde bakılan şey nedir?

Bir bu adamın Müslüman olmasını bekliyoruz.

Yani çünkü Muhammed Aleyhisselam'ın hakkında yalan söyleme şeyinde bir gayrimüslimin şeyi yüksektir.

Ve bu adam töhmet altında görülmüş muhaddisler tarafından.

İki, bulayermiş olmak. Yani bu sorumluluk için şarttır bu adamı değerlendirmemiz açısından.

Akıllı olmak denir. Yani burada aslında adalet ve zapt böyle tam bölünmüş ama tam bunlar net bölünebilecek şeyler değil.

Yani mesela akıllı olmak adaletin şey gibi görülür ama zapt yani zapt den de akıllı değilse adam.

Zapt den de töhmet altında olmuş olur.

Takva sahibi olmamak.

Mesela burada büyük günahlardan kaçınmak, küçük günahlarda ısrar etmemek anlamında bir takva sahibi olmak gerekir.

Fasığın getirdiği haberin araştırılması ayetle belirlenmiş bulunmaktadır.

Burada bu kaide çok hani böyle genel geçer bütün hadislerde kullanılabilir mi veya bütün ravilerde kullanılmış mıdır?

Hayır.

Yani şimdi şöyle bir şey var.

Bazen hadis usulü metinlerinde olan şeyle pratikte realitedeki gerçeklik tutmayabilir.

Pratikteki realitedeki gerçeklik bizim açımızdan daha önemli aslında.

Çünkü hadis usulü oradaki uygulanan metodun genel kaidelerin anlatılması anlamı taşır.